Με τη δημοσίευση της υπουργικής απόφασης 20844/2026 (ΦΕΚ Β΄ 4560/24.07.2026) τίθεται σε εφαρμογή ένα νέο σύστημα υπολογισμού των διοικητικών προστίμων που επιβάλλει η Επιθεώρηση Εργασίας για παραβάσεις της νομοθεσίας περί υγείας και ασφάλειας στην εργασία. Η απόφαση αντικαθιστά το προηγούμενο πλαίσιο και εισάγει ενιαία, αντικειμενικά κριτήρια για τον προσδιορισμό των κυρώσεων.
Παρότι η απόφαση αφορά το σύνολο των εργοδοτών, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει για τους Δήμους, καθώς απασχολούν προσωπικό σε υπηρεσίες με αυξημένο επαγγελματικό κίνδυνο, όπως η καθαριότητα, οι τεχνικές υπηρεσίες, το πράσινο, οι ηλεκτρολογικές εργασίες, τα αμαξοστάσια και τα δημοτικά εργοτάξια.
Πώς θα υπολογίζονται τα πρόστιμα
Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι το ύψος του προστίμου δεν προκύπτει πλέον από μια γενική εκτίμηση του επιθεωρητή, αλλά από συγκεκριμένη μεθοδολογία που βασίζεται σε τέσσερις βασικούς παράγοντες:
- τον αριθμό των εργαζομένων στον χώρο εργασίας,
- τη σοβαρότητα της παράβασης,
- την κατηγορία επικινδυνότητας της δραστηριότητας,
- την ύπαρξη ή μη υποτροπής του εργοδότη.
Η απόφαση προβλέπει μαθηματικό τρόπο υπολογισμού, ώστε η επιβολή των κυρώσεων να είναι ενιαία και συγκρίσιμη σε όλους τους ελέγχους. Σε περίπτωση επανάληψης της ίδιας παράβασης εφαρμόζονται πρόσθετες προσαυξήσεις.
Τι σημαίνει για τους Δήμους
Για τις δημοτικές υπηρεσίες, το νέο πλαίσιο σημαίνει ότι η συμμόρφωση με τη νομοθεσία για την υγεία και την ασφάλεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη οικονομική σημασία.
Οι υπηρεσίες που εκτελούν εργασίες υψηλού κινδύνου είναι πιθανότερο να βρεθούν στο επίκεντρο των ελέγχων, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για:
- αποκομιδή απορριμμάτων,
- τεχνικά συνεργεία,
- εργασίες πρασίνου,
- ηλεκτροφωτισμό,
- συντηρήσεις εγκαταστάσεων,
- δημοτικά εργοτάξια και έργα υποδομής.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η τήρηση των κανόνων ασφαλείας αποτελεί πλέον κρίσιμο παράγοντα όχι μόνο για την προστασία των εργαζομένων αλλά και για την αποφυγή σημαντικών οικονομικών επιβαρύνσεων.
Ευθύνη και στα δημοτικά έργα
Ιδιαίτερη σημασία έχει μία πρόβλεψη της νέας απόφασης που αφορά τα τεχνικά έργα.
Όταν κατά τη διάρκεια ενός ελέγχου διαπιστωθεί συνυπαιτιότητα, το πρόστιμο δεν περιορίζεται υποχρεωτικά στον εργολάβο. Μπορεί να επιβληθεί και στον κύριο ή στον ανάδοχο του έργου, εφόσον από τα πραγματικά περιστατικά προκύπτει μεγαλύτερη ευθύνη για τις παραβάσεις που διαπιστώθηκαν.
Μάλιστα, η απόφαση προβλέπει ότι στις περιπτώσεις αυτές το πρόστιμο που επιβάλλεται στον κύριο ή στον ανάδοχο του έργου δεν μπορεί να είναι μικρότερο από το μεγαλύτερο πρόστιμο που επιβάλλεται στους εργολάβους του ίδιου έργου.
Τι πρέπει να ελέγχουν οι Δήμοι
Στην πράξη, οι Δήμοι καλούνται να διασφαλίζουν ότι στα έργα που εκτελούνται για λογαριασμό τους τηρούνται όλες οι προβλέψεις της εργατικής νομοθεσίας.
Μεταξύ άλλων, ιδιαίτερη σημασία έχουν:
- η επικαιροποίηση της Γραπτής Εκτίμησης Επαγγελματικού Κινδύνου,
- η επάρκεια των Μέσων Ατομικής Προστασίας,
- η ορθή λειτουργία του θεσμού του Τεχνικού Ασφαλείας και του Ιατρού Εργασίας,
- η εκπαίδευση του προσωπικού,
- η τήρηση όλων των προβλεπόμενων διαδικασιών και βιβλίων ασφαλείας.
Οι υποχρεώσεις αυτές δεν προκύπτουν μόνο από τη νέα υπουργική απόφαση, αλλά στηρίζονται και στο υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο για την ασφάλεια στα εργοτάξια, όπως το π.δ. 305/1996, ο Κώδικας Ατομικού Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025) και ο ν. 3850/2010.
Δεν δημιουργούνται νέες υποχρεώσεις – αλλάζουν όμως οι συνέπειες
Η υπουργική απόφαση δεν θεσπίζει νέες υποχρεώσεις για τους εργοδότες. Εκείνο που αλλάζει είναι ο τρόπος αξιολόγησης των παραβάσεων και ο υπολογισμός των διοικητικών προστίμων.
Στόχος του νέου συστήματος είναι να υπάρχει μεγαλύτερη διαφάνεια, ίση μεταχείριση και αναλογικότητα στις κυρώσεις, ενώ παράλληλα ενισχύεται η πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων μέσω της αυστηρότερης εφαρμογής των κανόνων υγείας και ασφάλειας.
Στην πράξη, για μια επιχείρηση αυτό σημαίνει:
- Τα πρόστιμα υπολογίζονται με συγκεκριμένα κριτήρια, όπως το μέγεθος της επιχείρησης, η σοβαρότητα της παράβασης, η επικινδυνότητα της δραστηριότητας και η υποτροπή.
- Η επανάληψη των ίδιων παραβάσεων κοστίζει ακριβότερα, καθώς προβλέπονται προσαυξήσεις στα πρόστιμα.
- Οι επιχειρήσεις υψηλού κινδύνου (κατασκευές, βιομηχανία, μεταφορές, ενέργεια, διαχείριση αποβλήτων κ.ά.) είναι πιθανότερο να βρεθούν αντιμέτωπες με υψηλές κυρώσεις όταν διαπιστώνονται ελλείψεις στα μέτρα ασφαλείας.
- Οι εργολάβοι δημοσίων έργων αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη ευθύνη για την τήρηση της νομοθεσίας περί υγείας και ασφάλειας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αναζητηθούν ευθύνες και από τον κύριο του έργου, σύμφωνα με όσα προβλέπει η απόφαση και η εργατική νομοθεσία.
- Η πρόληψη γίνεται οικονομική αναγκαιότητα. Η σωστή εκπαίδευση του προσωπικού, η χρήση ΜΑΠ, η επικαιροποιημένη εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου και η τήρηση των διαδικασιών ασφαλείας μειώνουν όχι μόνο τον κίνδυνο εργατικών ατυχημάτων αλλά και το ενδεχόμενο επιβολής σημαντικών προστίμων.
Τι θα πρέπει να κάνουν οι επιχειρήσεις
Με αφορμή το νέο πλαίσιο, είναι σκόπιμο να επανεξετάσουν:
τις συμβάσεις και τις υποχρεώσεις των υπεργολάβων, όπου υπάρχουν.Συμπέρασμα
την Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου,
την επάρκεια και χρήση των Μέσων Ατομικής Προστασίας (ΜΑΠ),
τις εκπαιδεύσεις προσωπικού,
τις διαδικασίες για εργασίες υψηλού κινδύνου (εργασίες σε ύψος, εκσκαφές, ηλεκτρολογικές εργασίες, κλειστοί χώροι κ.λπ.),
Η νέα απόφαση σηματοδοτεί μια διαφορετική φιλοσοφία στους ελέγχους της Επιθεώρησης Εργασίας. Τα πρόστιμα συνδέονται πλέον με αντικειμενικά και μετρήσιμα κριτήρια, ενώ στα δημόσια έργα αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο η ευθύνη όλων των εμπλεκομένων για την τήρηση των κανόνων ασφαλείας.
Για τους Δήμους, η ουσιαστική εποπτεία των εργοταξίων, η σωστή οργάνωση των υπηρεσιών και η πιστή εφαρμογή της νομοθεσίας αποτελούν πλέον όχι μόνο υποχρέωση, αλλά και βασική προϋπόθεση για την αποφυγή σημαντικών διοικητικών κυρώσεων.