Πώς ο νέος νόμος 5317/2026 λύνει ένα χρόνιο αδιέξοδο που κρατούσε «όμηρο» τη ΒΙΠΕ Μεγαλόπολης, τα εύλογα ερωτήματα για τις καθυστερήσεις και οι προβληματισμοί γύρω από τις αναγκαστικές απαλλοτριώσεις υπέρ ιδιωτικών φορέων.
Σημαντικές εξελίξεις στο χωροταξικό και επενδυτικό τοπίο της Μεγαλόπολης φέρνει η ψήφιση του Νόμου 5317/2026 (Άρθρο 116). Η νέα νομοθετική ρύθμιση επιφέρει δραστικές αλλαγές στο καθεστώς ανάπτυξης του Επιχειρηματικού Πάρκου (Ε.Π. / ΒΙΠΕ) στον Δήμο Μεγαλόπολης, εντός των Ζωνών Απολιγνιτοποίησης (ΖΑΠ), επιχειρώντας να ξεκλειδώσει επενδύσεις που βρίσκονταν επί μακρόν στασιμότητα.
Οι δύο κομβικές νομοθετικές αλλαγές
Ο νέος νόμος τροποποιεί το θεσμικό πλαίσιο (Ν. 4982/2022 και Ν. 2637/1998) εισάγοντας δύο ρυθμίσεις-κλειδιά:
- Αναγκαστική απαλλοτρίωση υπέρ και με δαπάνες της Ε.Α.Δ.Ε.Π.: Εφόσον η Εταιρεία Αναπτυξης και Διαχείρισης Επιχειρηματικού Πάρκου (Ε.Α.Δ.Ε.Π.) εξασφαλίσει τα δικαιώματα του 51% της συνολικά αιτούμενης έκτασης, δύναται να κηρύσσεται η υπόλοιπη έκταση υπό απαλλοτρίωση υπέρ και με δαπάνες της ιδιωτικής/διαχειριστικής αυτής εταιρείας. Μάλιστα, προβλέπεται ταχεία διαδικασία άμεσης παράδοσης των ακινήτων μέσω της διαδικασίας των ασφαλιστικών μέτρων (άρθρο 7Α του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων).
- Παράκαμψη του απαγορευτικού της «Γης Υψηλής Παραγωγικότητας»: Με την τροποποίηση του ν. 2637/1998, αίρεται η καθολική απαγόρευση αλλαγής χρήσης για την αγροτική γη υψηλής παραγωγικότητας. Πλέον επιτρέπονται επενδύσεις του Μηχανισμού Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης εντός του Πυρήνα Ζώνης Απολιγνιτοποίησης (επί εδαφών κυριότητας της «ΜΕΤΑΒΑΣΗ Μ.Α.Ε.»), ανοίγοντας τον δρόμο για τη βιομηχανική/επιχειρηματική αξιοποίησή τους. Επίσης επιτρέπεται η παρέκκλιση για επενδύσεις που έχουν υπαχθεί στις Στρατηγικές Επενδύσεις, ιδιαίτερα όταν συνδέονται με τη βιομηχανία τροφίμων και τη μεταποίηση αγροτικών προϊόντων.
Το τεράστιο αδιέξοδο που «πάγωνε» τη ΒΙΠΕ
Για ένα τεράστιο χρονικό διάστημα, η δημιουργία του Επιχειρηματικού Πάρκου στη Μεγαλόπολη είχε περιέλθει σε πλήρη αγκύλωση. Το βασικό «αγκάθι» δεν ήταν άλλο από τον χαρακτηρισμό μεγάλων εκτάσεων ως αγροτικής γης υψηλής παραγωγικότητας.
Το καθεστώς αυτό εμπόδιζε οποιαδήποτε αδειοδότηση και αλλαγή χρήσης γης, προκαλώντας έντονο προβληματισμό στην τοπική κοινωνία και στους υποψήφιους επενδυτές, την ίδια στιγμή που η περιοχή δοκιμάζεται σκληρά από τις επιπτώσεις της βίαιης απολιγνιτοποίησης.
Τα καίρια ερωτήματα: Γιατί τώρα;
Η αιφνίδια αυτή νομοθετική παρέμβαση, αν και φαίνεται να δίνει διέξοδο στο τέλμα, εγείρει σοβαρά και εύλογα ερωτήματα που ζητούν απαντήσεις από τα αρμόδια Υπουργεία και τους τοπικούς φορείς:
- Γιατί χάθηκε τόσο πολύτιμος χρόνος; Αφού το πρόβλημα της γης υψηλής παραγωγικότητας ήταν γνωστό εξ αρχής, γιατί η Πολιτεία άφησε το έργο «κολλημένο» για χρόνια, στερώντας από τη Μεγαλόπολη αναπτυξιακές ευκαιρίες και θέσεις εργασίας σε μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο;
- Τι άλλαξε ξαφνικά σήμερα; Πώς νομικά και περιβαλλοντικά κωλύματα που παρουσιάζονταν επί χρόνια ως ανυπέρβλητα, ξεπεράστηκαν μέσα σε μία νύχτα με μια νομοθετική προσθήκη;
- Φωτογραφική ρύθμιση εκ των υστέρων; Γιατί η συγκεκριμένη απόφαση εκδίδεται αφού πρώτα έχει ξεκινήσει η ιδιωτική πρωτοβουλία για τη ΒΙΠΕ; Μήπως η νομοθετική ρύθμιση ήρθε εκ των υστέρων για να διευκολύνει συγκεκριμένα επιχειρηματικά σχήματα και να «κουμπώσει» στις ανάγκες της Ε.Α.Δ.Ε.Π.;
- Προστασία της ιδιοκτησίας vs Ιδιωτικά συμφέροντα: Πώς σταθμίζεται το συνταγματικά προστατευόμενο δικαίωμα της ιδιοκτησίας των μικροϊδιοκτητών της περιοχής, όταν δίνεται το δικαίωμα σε έναν ιδιωτικό φορέα, έχοντας απλώς το 51%, να προβαίνει σε αναγκαστική απαλλοτρίωση του υπόλοιπου 49% με διαδικασίες-εξπρές μέσω ασφαλιστικών μέτρων;
Συμπεράσματα
Η άρση των γραφειοκρατικών εμποδίων για την προσέλκυση επενδύσεων στη Μεγαλόπολη είναι αναμφίβολα ζητούμενο για την τοπική οικονομία. Ωστόσο, ο τρόπος, ο χρόνος και οι θεσμικές υποχωρήσεις που επιλέχθηκαν δημιουργούν προβληματισμό. Η τοπική κοινωνία της Μεγαλόπολης δικαιούται πλήρη διαφάνεια, καθαρές απαντήσεις και εγγυήσεις ότι η Δίκαιη Μετάβαση δεν θα μετατραπεί σε πεδίο εξυπηρέτησης επιλογών της τελευταίας στιγμής.